जलवायु परिवर्तन र कोप सम्मेलन

लोकसेवाको लिखित परीक्षा मार्गदर्शन

लोकसेवा लिखित परीक्षाको कम्बो मार्गदर्शन

यो पोस्टमा आयोगका आधिकारिक सूचना र पत्रपत्रिका/पोर्टलमा प्रकाशित अनुभवी अधिकारीहरूका सुझावलाई एकै ठाउँमा मिलाइएको छ। कुन कुरा कुन स्रोतको हो भन्ने [संख्या] ले देखाउँछ, र सन्दर्भ अन्त्यमा छन्।

ध्यान दिनुहोस्: यी स्रोतका धेरै लेख २०७५–२०७७ तिरका हुन्, र पाठ्यक्रम, अङ्कभार र परीक्षा प्रणाली परिवर्तन भइरहन्छ। तपाईंको पदको हालको पाठ्यक्रम र सूचना psc.gov.np बाट अनिवार्य जाँच्नुहोस्। यहाँ गोरखापत्रका लेख समावेश छैनन्, किनकि ती भेटिएनन्।

१. एक नजरमा: कम्बो १२ सूत्र

1. पाठ्यक्रम नै पहिलो शिक्षक हो [४]।
2. एउटै किताबमा पूरै भर नपर्ने [३][५], तर पाठ्यक्रमभन्दा धेरै पनि नपढ्ने [४]।
3. आफ्नै सानो नोट बनाउने [३][५]।
4. समसामयिकका लागि दैनिक पत्रिका र डायरी [३][५][८]।
5. सबै विषयलाई समानुपातिक समय दिने [३][५]।
6. पढ्दै-लेख्दै गर्ने [४][७]।
7. आफ्नो परीक्षा आफैँ लिने र उत्तर जाँच्ने [३][४][७]।
8. उत्तरलाई ढाँचा दिने: परिचय → मुख्य भाग → निष्कर्ष [४][५]।
9. प्रश्नको अङ्कभारअनुसार समय बाँड्ने [३][४][५][६]।
10. परीक्षा हलमा शान्त र आत्मविश्वासी रहने [३][४]।
11. आयोगका नियम (प्रवेशपत्र, परिचयपत्र, कलम) अनिवार्य पालना गर्ने [१][२]।
12. धैर्य र निरन्तरता राख्ने [३][६]।

२. परीक्षाअघि: आयोगका अनिवार्य कुरा

• वार्षिक कार्यतालिका हेरेर विज्ञापनको समय यकिन गर्ने [१]।
• एक उम्मेदवारका लागि एउटा मात्र मास्टर आईडी [१]।
• प्रवेशपत्रमा विज्ञापन नम्बर, सेवा, समूह, रोल नम्बर र नामथर जाँच्ने, र प्रिन्ट गरेर राख्ने [१]।
• सहयोगी लेखक चाहिए परीक्षा सुरु हुने मितिभन्दा १० दिन अगावै निवेदन दिने [२]।

३. पाठ्यक्रम र सामग्री कसरी छान्ने

• पाठ्यक्रम पहिलो शिक्षक: आफूले आवेदन गर्ने पदको पाठ्यक्रम सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण हो। आयोगले पाठ्यक्रम दिन्छ तर पाठ्यपुस्तक तोक्दैन, त्यसैले विश्वसनीय सामग्री आफैँ छान्नुपर्छ [४]।
• एउटा मुख्य किताब, बाँकी सन्दर्भ: एउटा किताबलाई आधार मानेर अरू किताब सन्दर्भका रूपमा प्रयोग गर्ने [५]। व्यापारिक गाइडभन्दा लेखकको अनुभव र स्तर हेरेर छान्ने [४]।
• कुनै एउटामा मात्र भर नपर्ने: प्रचारमुखी सामग्री धेरै हुन्छन्, पाठ्यक्रम समेटेको गुणस्तरीय सामग्री रोज्ने [३]। इन्टरनेट र आधिकारिक प्रकाशनबाट तथ्य पुष्टि गर्ने [५]।
• कोचिङ र छलफल: कोचिङलाई गाइडलाइन मात्र मान्ने [३]। विषय जानेका र अनुभवी व्यक्तिसँग मात्र छलफल गर्ने, किनकि कमजोर सल्लाहले भ्रम पैदा गर्न सक्छ [४]।

अधिकृत तहका लागि अनिवार्य पढ्नैपर्ने (मैनालीका अनुसार) [४]: नेपालको संविधान, निजामती सेवा ऐन र नियमावली, आफ्नो सेवाको नियमावली, चालू आवधिक योजना र दीर्घकालीन सोच, परीक्षा दिने आर्थिक वर्षको बजेट वक्तव्य र आर्थिक सर्वेक्षण, र दिगो विकास लक्ष्य।

४. पढाइको तरिका

वस्तुगत प्रश्नका लागि [५]

• पहिलो पटक सरसरी हेर्ने, नघोक्ने; नयाँ र महत्त्वपूर्ण कुरा हाइलाइट गर्ने।
• दोस्रो पटक सम्झिन बाँकी कुरा नोटमा टिप्ने; आरोही/अवरोही क्रम भएका डेटालाई सूत्रबद्ध गर्ने।
• नोट यति सानो बनाउने कि परीक्षाअघि १-२ दिन सरसरी हेर्दा सबै कुरा दिमागमा आओस्।
• English, IQ, GK लाई बराबर महत्त्व दिने; भूगोल र इतिहासमा मात्र समय दिएर अरू विषय छुटाउने गल्ती नगर्ने।
• साथीहरूसँग समूहमा छलफल गर्दा फरक आइडिया पाइन्छ।

विषयगत प्रश्नका लागि

• अर्थ र परिभाषा: राम्रा एक-दुई परिभाषा नोट गर्ने र आफ्नै मौलिक परिभाषा बनाउने। यसले उत्तरको पहिलो अनुच्छेदमा अलमल हुन दिँदैन [५]।
• चार चरणमा पढ्ने [४]: (१) अवधारणा र सिद्धान्त; (२) कानून र नीतिले के भनेको छ; (३) व्यवहारमा कसरी लागू भएको छ; (४) कमजोरी कहाँ छ र व्यावहारिक सुझाव के हो।
• विश्लेषण: वर्तमान अवस्था, सबल/दुर्बल पक्ष, अवसर, चुनौती, समाधानका प्रयास र उपाय [५]।
• विषयलाई जोड्ने: उदाहरणका लागि नागरिक चेतना पढ्दा सूचनाको हक र योजनासँग जोड्ने [८]। एउटै विषयलाई राजनीतिक, सामाजिक, आर्थिक आदि आयामबाट हेर्ने [८]।
• एउटै विषयमा धेरै स्रोत: उत्तर तयार गर्दा कम्तीमा तीन पाठ्यसामग्री पढेर नोट बनाउने [९]।

५. समसामयिक ज्ञान

• दिनमा कम्तीमा दुई राष्ट्रिय पत्रिका पढ्ने, रेडियो समाचार सुन्ने, सरकारी प्रतिवेदन हेर्ने [३]।
• सुरुमै एउटा डायरी बनाएर दैनिक घटना, राजनीतिक र आर्थिक मुद्दा टिप्ने; परीक्षाअघि त्यही दोहोर्‍याउने [८]।
• सम्पादकीय पढ्दा वाक्य बनाउने तरिका र विश्लेषणको ढाँचा पनि हेर्ने [५]।

६. अभ्यास र समयतालिका

• पढ्दा कापी अगाडि राखेर छोटो टिपोट गर्ने; यसले लेख्ने अभ्यास पनि हुन्छ र सम्झन सजिलो हुन्छ [४]।
• दिनदिनै एउटा विषयको प्रश्न बनाएर आफैँ समय तोकी उत्तर लेख्ने; विषय जान्ने व्यक्तिलाई देखाउने, नभए १-२ हप्तापछि आफैँ पढेर कमजोरी खोज्ने [४]।
• अंकभारअनुसार प्रश्न बनाई उत्तर लेखेर आफैँले अङ्क दिने [९]।
• पुराना प्रश्नपत्र निश्चित समय छुट्याएर घरमै हल गर्ने [३]।
• समयतालिका बनाएर बुझेर पढ्ने [३][८]।
• परीक्षाभन्दा कम्तीमा ६ महिनादेखि नियमित तयारी गर्ने र उत्तीर्ण भएकासँग छलफल गर्ने [७]।

७. उत्तर लेख्ने ढाँचा

भाग	के लेख्ने
परिचय	छोटो, आधिकारिक र मौलिक। उदाहरण: पहिले आफ्नो परिभाषा, त्यसपछि संविधानको, त्यसपछि सम्बन्धित ऐनको [५]।
मुख्य भाग	प्रश्नले मागेकामा केन्द्रित, बुलेटमा, तर पूर्ण वाक्यमा [५]। संरचना: संविधान, कानूनी प्रबन्ध, नीति, संस्थागत व्यवस्था, आवधिक योजना, बजेट, कार्यक्रम [५]।
निष्कर्ष	सारांश दोहोर्‍याउने होइन, मुख्य भागमा टेकेर आफ्नो मौलिक तर्क र सकारात्मक समाधान [३][५]।

समस्यामूलक प्रश्न [४]: समस्या पहिचान → कारण → वातावरण → विस्तार र प्रभावित क्षेत्र → सम्भाव्य विकल्प → विकल्पको उपयुक्तता → समाधान।

• वाक्य छोटा र सरल राख्ने; धेरै शब्द थुपार्ने होइन [५]।
• सुरुमै नकारात्मक कुरा नलेख्ने [३]।
• उत्तर सिलसिलाबद्ध राख्ने र एउटै कुरा दोहोर्‍याउने नगर्ने [४]।
• ऐनको दफा, संविधानको धारा, मिति र उद्धरण सही लेख्ने [४]।
• अनावश्यक चित्र, तालिका वा डायग्राम नराख्ने [४]।
• उत्तरपुस्तिकामा कुनै सङ्केत वा पहिचान जनाउने चिह्न नलेख्ने [४]।
• अक्षर सफा र बुझिने बनाउने [५][६]।
• आयोगका अनुसार भाषा नेपाली, अंग्रेजी वा दुवै हुन सक्छ; पदको सूचना हेर्नुहोस् [४]।

८. परीक्षा हलमा

• प्रश्न संयमित भएर राम्ररी पढ्ने; अङ्क र उपप्रश्न बुझ्ने [४]।
• सबै प्रश्नलाई बराबर महत्त्व दिएर समय बाँड्ने; कुनै प्रश्नमा धेरै समय खर्च गर्ने नगर्ने [४][५]।
• बहुउत्तरमा जानेका प्रश्न पहिले सक्ने, अल्मलिएकालाई पछि फर्केर हेर्ने, र कुनै छुट्यो कि भनेर जाँच्ने [५]।
• पानीसहित आवश्यक सामग्री लिएर जाने, हल्लामा नलाग्ने, आत्तिने होइन [३]।
• प्रतिस्पर्धा अरूसँग होइन, आफैँसँग हो भनेर सोच्ने [४]।
• प्रवेशपत्र र परिचयपत्र, कालो मसीको डटपेन, र मोबाइल/झोला नलैजाने नियम सूचनामा हेर्ने [२]।

९. मन र धैर्य

• आफ्नो मन र लगावले पढ्ने, अरूको दबाबमा होइन [३]।
• असफल हुँदैमा नआत्तिने; पहिलो पटकमै सफल नहुन पनि सकिन्छ [३]।
• सकारात्मक सोच र प्रेरणा राख्ने [७]।
• परीक्षालाई जटिल वा हाउगुजीका रूपमा नलिने [४]।

सन्दर्भ सामग्री

1. लोक सेवा आयोग, "उम्मेदवारले ध्यान दिनुपर्ने कुराहरू": psc.gov.np
2. लोक सेवा आयोग, विभिन्न परीक्षा भवन सूचना (न्याय सेवा, स्टाफ नर्स, सिनियर मिस्त्री आदि): psc.gov.np
3. अनलाइनखबर, "लोकसेवा पढ्दै हुनुहुन्छ? तयारी यसरी गर्नुहोस्" (पराजुली, शाखा अधिकृत, २०७५): onlinekhabar.com
4. ई-कर्मचारी, "लोकसेवा परीक्षा तयारी कसरी गर्ने? सचिव गोपीनाथ मैनालीको टिप्स" (२०७७): ekarmachari.com/archives/344
5. लोकपाटी, "लोकसेवामा सोधिने वस्तुगत र विषयगत प्रश्नको तयारी कसरी गर्ने? (२८ टिप्स्)" (२०१९): lokpati.com
6. प्रशासन डट कम, "लोक सेवा तयारी: कसरी पढ्ने, के पढ्ने?" (२०१८): prasashan.com
7. चितवन समाचार, "कसरी पास गर्ने लोक सेवा परीक्षा?": chitwansamachar.com
8. ई-कर्मचारी, "लोकसेवा तयारी: के पढ्ने, कसरी पढ्ने?": ekarmachari.com/archives/31342
9. अनलाइनपाना, "लोकसेवा विशेष: परीक्षाको तयारी कसरी गर्ने?": onlinepana.com

नोट: स्रोत ६, ७ र ९ का केही कुरा खोज-नतिजाको अंशबाट मात्र लिइएका हुन्; पूरा लेख हेरेर पुष्टि गर्न सकिन्छ। यो पोस्टले आयोगको आधिकारिक पाठ्यक्रम वा सूचना प्रतिस्थापन गर्दैन।

नेपालको ईतिहास सम्बन्धी सामान्य ज्ञान (अभ्यास)

नेपालको तथ्याङ्किय झलक-प्रश्नोत्तर अभ्यास

नेपालको तथ्याङ्कीय झलक २०८३ — १०० प्रश्नको अभ्यास शृङ्खला

प्रत्येक सेटमा २५ प्रश्न · प्रत्येक प्रश्न २ अङ्क · गलत उत्तरमा २०% (०.४ अङ्क) कट्टी · उत्तर नदिए कट्टी हुँदैन · लगइन चाहिँदैन

उत्तर दिइएको:

नतिजा —

/

सही: · गलत: · उत्तर नदिएका:

सही × २ − गलत × ०.४ = प्राप्ताङ्क

नेपालको भुगोल सम्बन्धी प्रश्नहरु अभ्यास गर्नुहोस‍- भाग १