निर्णय अब हाम्रै हातमा

पङ्तिकार :पृथक

कतै–कतै जिन्दगी बरालिएर मानिस राजनीति जिन्दावाद भन्न पुग्छन्। एकचोटि पशुपतिनाथको शरणमा पुगेपछि गाउँबाट भोट कुम्ल्याएर सिंहदरबारको ढोकाभित्र छिर्यो कि उसलाई लाग्ने गर्दछ— मलाई अमेरिका यहीँ, मलाई ह्वाइट हाउस पनि यहीँ, मलाई... यहीँ! भन्दै बाँकी चार बजेपछि पनि बाहिर जान सारै अल्छी लाग्दो रहेछ यिनीहरूलाई।

दरबारलाई रेस्टुरेन्ट अनि डान्सबार बनाइसकेपछि बल्ल त्यहाँ बस्नसमेत घिन लाग्न थाल्छ। त्यसपछि अब सफा गर्ने व्यक्तिको आवश्यकता ठान्छन्। तर अर्को जिन्दावादधारी पनि लुसुक्क दाह्री मुसार्दै दरबारभित्र पस्छ। पहिल्यै गरेको फोहोरमा जति चिप्लिए पनि उसले सफा गर्ने छाँट त कुरै छैन। उसले त दरबारभित्रै झन् घरबार जोड्ने गर्छ।

दरबारलाई डान्सबार बनाउने मान्छे प्रतिपक्षी हुन्छ। उसलाई सधैँ शनिबार मात्रै भाग पर्छ, अनि सक्कली डान्सबारमा नाच्न पुग्छ। त्यहाँ अर्का जुँगेधारीहरूसँग भेट भएपछि नयाँ पार्टीको जन्म हुन्छ। गाउँका स्कुलमा कालोपाटी नभएका बेला उनीहरू रङ्गीन पार्टी गठन गर्दै कलरफुल पार्टीहरूका समाचार छापिने हैसियत बनाउँछन्।

अब चाहिँ नयाँ पार्टी पनि सरकारमा सामेल हुन्छ। जुँगेधारीले डान्सबार र दाह्रीधारीले घरबार बनाएको दरबारलाई सबै मिलेर नाङ्गो तरबार बनाउँछन् अनि गल्ली–गल्लीमा नचाउँदै हिँड्छन्।

त्यही भएर यिनीहरूको सरकार मात्रै होइन, दरबार, घरबार र तरबार सबैले दाह्री–जुँगा मात्रै होइन, चुरिफुरी पनि उत्तिकै अग्लो बनाउँछन्। जहाँ साना–साना घैँटा र प्वाँख उम्रन लागेका चरीहरू पिङ खेल्छन्, पटाका पड्काउँछन्, वर्षैभरि तिहार अनि होली मनाउँछन्।

जनताहरू न त रमिता हेर्न पाउँछन्, न त खबरदारी गर्न। किनकि उनीहरूलाई फुर्सदै हुँदैन। खातिरदारी र पल्लेदारीमै उनीहरूले दाह्री बढाएका हुन्छन्। भोकाएका अनुहारभरिको मैलो पखाल्न उनीहरू दिनरात वारिपारि गर्छन्। कसैको खबरदारी गर्न न त उनीहरू आफ्नो जिम्मेवारी ठान्छन्, न त आफ्नै खेतबारी खन्छन्!

नुनको बोझो बोक्ने र नुनकै सोझो गर्ने संस्कार–संस्कृतिले अझै ठाउँ नछोड्दा उनीहरू सधैँ चेपुवामा पर्छन् अनि सेकिइने सेकुवामा पर्छन्। ट्वाँ पर्छन्, ट्वाल्ल पर्छन्, भुसुक्कै निदाउँछन्, लुसुक्कै हुन्छन्। शिक्षाजस्तो चिजलाई भिक्षासरह ठान्छन्। बाउबाजेकै तक्दिरमा खुसी मान्छन्। आफूलाई खुब बहादुर ठान्छन्। आफ्नो घर चोरले चोरिसक्यो, अर्काको घरको चौकीदार बन्छन्!

देश विकास एत्राको हुन्छ? देशको विनाश गर्नेहरूको लहर देशभित्र लुटतन्त्र मच्चाउने, जान्ने–बुझ्ने र प्रगति हुनुपर्छ भन्नेहरू अर्काको देशमा लोकतन्त्र खोज्ने! देशको जनसङ्ख्या भोकतन्त्रमा र सरकार भोगतन्त्रमा लागेपछि नेपाल शोकतन्त्रतिर नगएर के उद्योगतन्त्रतिर जान्छ त?

आफू आत्मनिर्भर बन्नुपर्छ भन्ने, अनि सधैँ अरूमाथि निर्भर बनेर बस्ने! आफू विकासवादी हुँ भन्ने, अनि विकास नाम गरेका नाइकेलाई मात्रै पोस्टमा छिराउने! गरेको गोल बेच्ने, अनि देशको झन्डाको कसम खाने! बाहिर बस्दा आलोचनाको कम्पनले भित्रकालाई बाहिर उन्मुख गराउने, अनि आफूचाहिँ सधैँ सत्ताउन्मुख भएर बस्ने! यी कुराले न त देशको विकास हुन्छ, न त देश बन्छ नै।

देख्ने बेला नेपालमा विकासका सम्भावनाहरू मात्रै देख्ने, अनि सम्भावनाबाट आफ्नै सम्भावनालाई मात्रै पूर्ति गर्ने! विकासधारी बनेर जनताको मुखमा सधैँ छारो हाल्ने कर्मचारी र राजनेताहरूको प्रवृत्ति परिवर्तन नभएसम्म न त परराष्ट्र मन्त्रालयअगाडिको लाइन घट्छ, न त राहदानीको व्यापार घट्छ!

सबै कुरा नेपालमै देख्ने स्वाभिमानी बढी र अल्छी पनि साह्रै बढी त हामी युवा नै हौँ। विदेशमा भाँडा माझ्न पनि हामीलाई स्वीकार्य हुने, तर गाउँका खेतमा तातो पसिना बगाउन लाज मान्ने प्रवृत्तिले हामी ठाउँको ठाउँ पछि परेका छौँ।

पसिना पनि बगाउँछौँ, देशको विकास पनि गर्नुछ भन्नुहुन्छ। अनि तपाईंलाई कसैले अवसर दिएन भनेर बस्ने कि अवसर खोज्न, सिर्जना गर्न र आवश्यक परे आफ्नो अधिकारका लागि सङ्घर्ष गर्न पट्टि लाग्ने?

काम गर्नेभन्दा पहिल्यै ‘डुइङ दिस’ भनेर सामाजिक सञ्जालमा झुल्किने, ‘कुकिङ दालभात’ भन्ने, तर दालमा नुन हाल्नै बिर्सिने! परीक्षामा पढ्नुको साटो कोर्स गाह्रो, साह्रो भनेर सामाजिक सञ्जालमा पोख्त भएर अपडेट गर्ने! पढ्नलाई चाहिँ दुई घण्टा पढ्ने, अनि सगरमाथाको टुप्पोभन्दा पनि अग्लो सपना देख्ने!

यो प्रवृत्तिले हामी विद्यार्थी पनि ‘कुकिङ फुड’ भनेर खाना नै काँचो राख्ने भाउजूजस्तै भएका छौँ।

हाम्रो लापरबाहीले प्रशासन लापरबाह हुन्छ, अनि सबै कुरा बेपरबाह हुन्छ। त्यसैले हामी राम्रो बनौँ। राम्रो मात्रै होइन, असल बनौँ। अनि मात्रै अरूलाई दोष दिऔँ।

आफ्नो शरीरमा किर्ना पर्दा पनि अर्काको शरीरको उपियाँ हटाउन आवाज उठाउने बानी हाम्रै हो। हामी थोरै पढेलेखेका हरूकै हो। त्यही भएर बानी सुधारौँ। कति अर्काको ढोकाको घण्टी मात्रै बजाउने? कहिलेकाहीँ आफ्नै दिमागको घण्टी बजाउने कोसिस गरौँ।

मनको प्रयोग दिमागमा नगरौँ, दिमागले मनलाई हस्तक्षेप नगरोस्। फुर्सदिलो बनौँ, यसकारण कि हामीलाई आराम चाहिएको छ। यदि हामीलाई आरामको जरुरत नै छैन भने आराम गरेर आरामको जरुरत पर्ने अवस्थाबाट टाढा हुनैपर्छ।

अब लेखेको मात्रै होइन, देखेको पनि पाउने कोसिस गरौँ। देखेको त्यत्तिकै हातमा आउँदैन, त्यसलाई प्राप्त गर्न सिँढी चढौँ, भर्‍याङ बनाऔँ। आफूसँग भएको क्षमतालाई पूर्ण रूपमा उपयोग गरौँ अनि नयाँ सक्षमताको सुरुवात हामीबाटै गरौँ।

यो हुन समय लाग्दैन, बस् मनस्थिति परिवर्तन गरौँ। सूचना प्रवाह गरौँ। पक्कै हामी छौँ, त्यसैले यो देश छ। यो देश नेपाल छ र त हामी नेपाली छौँ।

निर्णय अब हाम्रै हातमा।

बाँदरले मकै खाएको देखेर बाँदरलाई गाली गरेर बस्ने कि बाँदरलाई धपाएर मकैको सुरक्षा आफैँ गर्ने?